بحران پیری جمعیت بر اقتصاد کشور – نبأ خبر


در حال حاضر ۱۸ صندوق بازنشستگی در ایران وجود دارد که از این تعداد ۳ صندوق دولتی (عمومی) هستند. دو مورد غیر دولتی و دیگری صنفی است. بر اساس آمار سال ۱۳۹۴ بیش از ۷۵ درصد بیمه شدگان ایران تحت پوشش نهادهای تامین اجتماعی هستند. صندوق بازنشستگی کشوری سازمان تامین اجتماعی ارتش و کشاورزان سهم بیمه شدگان صندوق تامین اجتماعی روستائیان و عشایر ۱۱.۳ درصد است. به ترتیب ۵.۸ درصد و ۳.۲ درصد. در همین حال، باقی مانده صندوق های خصوصی تجاری دستگاه ها تنها ۳.۳ درصد از کل بیمه شدگان کشور را پوشش می دهد.

به گزارش نبأخبر، پس از سال ۱۴۲۰ سهم سالمندان در جامعه افزایش چشمگیری پیدا می کرد. سرانه مصرف سالمندان بیشتر از سایر گروه های سنی است و جامعه سالمند نیازها و نیازهای متفاوتی دارد. با توجه به چرخش جامعه ایران به سوی ملت سالخورده، بهتر است برخی از پیامدهای اقتصادی پیری جمعیت را بیان کنیم.

مهدی محمد صادقی، دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، می گوید هرگاه نویسنده از پیامدهای پیری و تغییرات ناگهانی در ساختار زندگی جمعیت ایران می نویسد. بیش از هر چیز دیگری به توهین احتمالی یک فضیلت ناب اهمیت می دهد. اگرچه رسالت اجتماعی یک محقق مستلزم پرداختن به این موضوع است، اما لازم به ذکر است که تشریح و تبیین معضل پیری جمعیت از نظر نتایج جمعیت شناختی مورد نظر محققین این حوزه است. بنابراین باید دانست که هدف از نوشتن مقاله تاکید بر ناتوانی و بار سالمندان نیست.

در این راستا جامعه باید از پیامدهای پیری جمعیت آگاه باشد. یکی از مسائل اقتصادی ناشی از این معضل تفاوت مصرف سرانه سالمندان با سایر گروه های سنی است. در این زمینه، با توجه به میزان درمان و هزینه های مراقبت ویژه سالمندان، مصرف سرانه سالمندان بیشتر از سایر گروه های سنی است و شواهد حاکی از آن است که جامعه سالمندان نیازها و نیازهای متفاوتی دارد. در این میان بیشتر از جامعه جوانان. با توجه به اینکه جامعه ایران به سمت جامعه سالمند پیش می رود، به برخی از پیامدهای اقتصادی پیری جمعیت اشاره شد.

تأثیر پیری جمعیت بر تأمین مالی بازنشستگی و خدمات پزشکی

صندوق های بازنشستگی به عنوان حامی سالمندان نقش مهمی در مدیریت روند سالمندی دارند و شکست در عملکرد مالی آن ها مشکلاتی را برای بازنشستگان و سالمندان ایجاد می کند.

در حال حاضر ۱۸ صندوق بازنشستگی در ایران وجود دارد که از این تعداد ۳ صندوق دولتی (عمومی) هستند. دو مورد غیر دولتی و دیگری صنفی است. بر اساس آمار سال ۱۳۹۴ بیش از ۷۵ درصد بیمه شدگان ایران تحت پوشش نهادهای تامین اجتماعی هستند. صندوق بازنشستگی کشوری سازمان تامین اجتماعی ارتش و کشاورزان سهم بیمه شدگان صندوق تامین اجتماعی روستائیان و عشایر ۱۱.۳ درصد است. به ترتیب ۵.۸ درصد و ۳.۲ درصد. در همین حال، باقی مانده صندوق های خصوصی تجاری دستگاه ها تنها ۳.۳ درصد از کل بیمه شدگان کشور را پوشش می دهد.
نسبت بیمه شدگان به مستمری بگیران که از آن به عنوان نسبت تامین یاد می شود در جدول ۱ برای برخی از صندوق های بازنشستگی کشور آمده است.

پیری جمعیت چه سودی برای اقتصاد کشور دارد؟ / تاثیر بر صندوق های بازنشستگی سالمندان و خدمات درمانی

طبق آمار، وکلا و صندوق های کارگران دادگستری و کشاورزان; جدا از صندوق رفاه روستاییان و عشایر تا حدودی. یعنی این صندوق ها دوران بحرانی خود را می گذرانند و عملاً وابسته به بودجه عمومی هستند، زیرا در حالت عادی این نسبت برای این صندوق ها باید بیش از ۴ باشد.

بر اساس داده های اداره دوم اقتصاد و برنامه ریزی سازمان تامین اجتماعی، ۹۶ درصد درآمد این سازمان (به عنوان بزرگترین سازمان بیمه گر میانمار) از محل حق بیمه و سرمایه گذاری تامین می شود. ناشی از خسارت و دریافت نقدی است. جنایات کمک ها و هدایا و سایر درآمدها. اینها درصدهایی از درآمد این سازمان است.

بر اساس نتایج سرشماری عمومی، در سال ۱۳۹۴، جمعیت در سن کار ۱۲ برابر سالمندان افزایش می یابد و بر اساس برآوردها، جمعیت در سن کار تنها ۳ برابر سال ۱۴۳۰ خواهد بود. نسبت مشارکت سالمندان حدود ۱ است. بنابراین مشخص است در صورت ادامه تامین مالی طبق روال فعلی صندوق های بازنشستگی با مشکل ورشکستگی مواجه خواهند شد.

پیری جمعیت چه سودی برای اقتصاد کشور دارد؟  / تاثیر بر صندوق های بازنشستگی سالمندان و خدمات درمانی

بر اساس تحقیقات انجام شده، شاخص مصرف سالمندان نسبت به سال های دیگر بالاتر است. جامعه ای که سالخورده می شود باید برای پاسخگویی به هزینه ها و هزینه های مرتبط با سالمندی آماده باشد. پیش بینی ها نشان می دهد که پس از سال ۱۴۲۰ نسبت سالمندان در جامعه به میزان قابل توجهی افزایش می یابد و بار مراقبت از آنها بر دوش زحمتکشان خواهد افتاد. با اطمینان می توان گفت که این پدیده می تواند منجر به فروپاشی کل نظام رفاهی کشور شود.

تأثیر پیری جمعیت بر رشد اقتصادی

رشد اقتصادی یک پارامتر مهم برای تعیین سطح رشد و توسعه هر کشور است. زیرا نیروی انسانی مؤلفه مؤثری در همه اشکال رشد اقتصادی است. بنابراین، پیری جمعیت پیامدهای مهمی برای رشد اقتصادی دارد. تحقیقات نشان می دهد که بین پیری جمعیت و رشد اقتصادی رابطه معکوس وجود دارد و پیری جمعیت باعث کاهش رشد اقتصادی در بلندمدت می شود. علاوه بر این، گروه های سنی مختلف الگوهای مصرف متفاوتی دارند. مثلا، الگوی مصرف جوانان در بخش صنعتی و الگوی مصرف سالمندان در بخش خدماتی مانند سلامت تعیین می‌شود. این مشکل می تواند با تغییر الگوی تقاضا، نیروی کار را از بخش های مولد اقتصاد جابجا کند.

از سوی دیگر، با توجه به افزایش سهم سالمندان در جمعیت، نسل شاغل حق بیمه تامین اجتماعی بیشتری می پردازند، در حالی که نسل جوان بار مالیاتی بیشتری را متحمل می شود. از این رو، تغییرات جمعیتی اولویت های تامین اجتماعی را تحت تاثیر قرار می دهد زیرا بر توسعه امنیت اجتماعی در سایر حوزه ها و نسل های دیگر تاثیر می گذارد. این مشکل باعث ایجاد نابرابری بین نسل ها می شود. در نتیجه رفاه عمومی کاهش می‌یابد و در آینده جوانان باید الگوی مصرف متفاوتی را نسبت به نسل‌های گذشته در پیش بگیرند. این وضعیت پس از رسیدن به میانگین سنی بازنشستگی ادامه دارد و پس از آن نیز هزینه های مصرفی مردم همراه با کاهش درآمد افزایش می یابد. این بدان معناست که همیشه بار اقتصادی سالمندان بیشتر از کودکان و نوجوانان بر دوش افراد در سنین فعال است.

تأثیر پیری جمعیت بر نسبت وابستگی سنی

بار وابسته شاخصی برای مقایسه افراد در داخل و خارج از محل کار است. پایین ترین سطح این شاخص نشان دهنده سطح مطلوب رفاه اقتصادی و قدرت پس انداز جامعه است. برعکس، هر چه مقدار شاخص وابسته بیشتر باشد، با افزایش تعداد افرادی که برای حمایت از افراد تحت تکفل خود کار می کنند، سطح امنیت اجتماعی کاهش می یابد. این شاخص از تقسیم جمعیت ۱۵ ساله به زیر ۶۴ سال (جمعیت فعال) و جمعیت زیر ۶۵ سال به دست می آید. به معنای خاص تر، نسبت وابستگی سنی مجموع نسبت وابستگی به فرزند و نسبت وابستگی سالمندان است.

پیری جمعیت چه سودی برای اقتصاد کشور دارد؟  / تاثیر بر صندوق های بازنشستگی سالمندان و خدمات درمانی

جدول ۲ نشان می دهد که نسبت وابستگی سنی در ایران در ابتدای پنجره جمعیتی، اما پس از این دوره به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. با افزایش سهم سالمندان در جامعه، نسبت وابستگی به سن افزایش می یابد.

در این زمینه، جنبه اقتصادی پیری جمعیت باید بیشتر در رسانه ها منعکس شود تا مردم در شرایط فعلی، نوع فرزندآوری را هدفی قوی برای کاهش پیامدهای پیری جمعیت بدانند.